Disco Elysium: Bir Çeviri Şaheseri
Uzun ve yorucu bir günün ardından evinize geldiğinizde biraz rahatlamak için oyun oynamak üzere bilgisayarı açtığınızı hayal edin. Ne yazık ki, sevdiğiniz çoğu oyunun Türkçe çevirisine ulaşamayacaksınız. Fakat, edebi dili yoğun ve hem felsefi hem de kültürel referanslar ile dolu olan Disco Elysium için durum biraz farklı: şaşırtıcı bir şekilde, oyunun resmi Türkçe çevirisi mevcut. Hadi gelin birlikte inceleyelim.
Disco Elysium Nasıl Bir Oyun?
Disco Elysium; kurgusal ancak gerçek dünyayla büyük benzerlikler taşıyan bir evrende geçer. Bir dedektifi canlandırdığımız, basit gibi görünen ama derin bir temaya sahip bir rol yapma oyunudur. Oyun içerisinde, diğer oyunlardan pek alışık olmadığımız hemen her şey (vurgulayarak söylüyorum her şey) yer alıyor: olaylar karşısında yorum yapan iç seslerimiz, görüşlerimiz ve benliğimizi oluşturan pek çok unsur gibi. Oyundaki sesler, kalın bir ses tonuna sahip biri tarafından seslendiriliyor. Bir yandan kendimizi keşfederken bir yandan da cinayetleri ve bölgedeki problemleri çözmeye çalışıyoruz. Ne de olsa işimiz bu!
Artık oyun hakkında bilgi sahibi olduğumuza göre çevirisine odaklanabiliriz. Disco Elysium teması gereği ağır, edebi ve psikolojik unsurlarla dolup taşan bir yol izlemekte. Bu nedenle oyunda yaklaşık bir milyon kelime bulunuyor. Oyunu tamamlama süresi de düşünüldüğünde, bu durum onu muhtemelen en fazla kelime hacmine sahip oyunlardan biri yapıyor. Böylesine kapsamlı bir projeyi çevirmek, yetenekli ve deneyimli bir çeviri ekibinin yanı sıra ciddi bir yatırım da gerektirir; ne mutlu ki yapım şirketi bu imkânları bir araya getirebilmiş.
Kelime sayısı fazla olmasına rağmen, çevirinin oyunun temasıyla sağladığı uyuma ve kalitesine de değinmek istiyorum.
Yukarıdaki karşılaştırmalı bir şekilde yer alan kaynak ve hedef metinlere bakarak çeviri ekibinin bu kadar uzun bir cümleyi, anlamı ve bütünlüğü bozmadan Türkçeye nasıl aktardığını inceleyelim. Belki de bu metinde, tıpkı benim gibi, bazı kelimelerle ilk kez karşılaşıyor olabilirsiniz. Ben bu diyaloğu ilk okuduğumda hem Türkçede hem de İngilizcede daha önce hiç duymadığım dörder yeni kelime öğrenmiştim.
Örnek olarak çeviri ekibi “THE PALE; AFTER THE PALE” kısmındaki “pale” kelimesini en basit anlamında “solgun” olarak kullanabilir ve iş tamam diyerek geçiştirebilirdi, ama ilginçtir ki karşılık olarak “pus” kelimesini tercih etmişler. Bu durum, çeviri sürecinde ne kadar ince düşünüldüğünü ve her bir kelime için anlamca en uygun Türkçe karşılığı bulmak adına ciddi bir emek harcandığını gösteriyor. Adeta takdir edilesi bir gayret! Bu oyunu oynarken adım gibi eminim ki, hem İngilizce hem Türkçe kelime dağarcığınızı geliştirmekle kalmayıp kendinizi psikolojik ve edebi yönden de geliştirmiş olacaksınız ve bunların hepsini yaparken eğleneceksiniz! Artık bir taşta kaç kuş vurduğunuzu da siz sayın.
Konuşan her şey
Bu oyunda ana karakterle alakalı olan her şey nedense dile gelmiş! Önceki karşılaştırmada gördüğünüz gibi aradığımız bilgiyi bize “Ansiklopedi” sağladı. Bir insan gibi, karşılıklı bir sohbetin içinde anlatmaya başladı ve anlattıklarına kendi görüşlerinden eklemeler yaptı. Bu noktada, aklımıza birtakım sorular belirmeye başlıyor tabii: Ansiklopedi kavramının nasıl kişiliği ve kendi görüşleri olabilir? Neden her şeyi düz bir şekilde yazmak yerine bu yolu seçmişler; öylesi daha kolay olmaz mıydı? Yukarıdaki fotoğrafta gördüğünüz tüm bu kavramlar, adeta dile gelip bizimle konuşuyor. Hafif şizofrenik, değil mi? Evet, evet biraz öyle ama önemli olan bu değil. Önemli olan kavramların nasıl bir kişiliğe sahip olduğu ve bizimle, yani ana karakterle iletişime geçmesidir. Kişiliklerinden bahsetmeden önce gördüğünüz üzere, her kavramın kendini temsil eden bir resmi var. Kişiliklerine gelecek olursak, bu kavramlar nasıl tanımlanıyorsa öyle davranıyorlar. Örnek olarak “Authority” (otorite) kavramı otoriter davranır ve kendini üstün gösterme çabasında bulunur. Bu kavramlar renk skalasından da anlaşılacağı üzere 4 sınıfa ayrılmış: Akıl, Ruh, Fizik ve Motor beceriler. Kavramlar sadece bizimle değil, kendi aralarında da konuşur, hatta kavga ederler. Bunu insanın kendi içinde yaşadığı çelişkilere benzetebiliriz. Çeviri ekibi de bu noktada eksik kalmamış; duruma uygun ve yerinde ifadeler kullanarak metne adeta son dokunuşu yapmış.
Verilen örneklerdeki gibi; çeviri ekibi neyi, nerede, nasıl çevireceği hakkında deneyimli ve yetenekli olduğundan, oyun tecrübesini bir üst düzeye taşıyor ama şimdilik bunlardan konuştuğumuz yeterli. Yukarıda bahsettiklerim genellikle diyalog çevirileri gibi çoğunlukla kısa olan içerikleri kapsıyor. Şimdi asıl çeviriye, yani düşünce çevirilerine bir göz atalım.
Ağır Çeviri
Kullanılan kelime ve cümle sayısı arttıkça paragrafın anlam bütünlüğünü korumak ve kelime çerçevesini kontrol altında tutmak zorlaşır; yani metin ne kadar uzarsa çeviri o kadar zahmetli olur.
Ana karakterimizi düşüncelere daldıran bir konu: Üstün Irk Teorisi. Burada takma isimlerin çevirisi gibi dikkat edilmesi gereken pek çok şey var. İngilizcesinde karakterimizin kafayı taktığı kişiye “Measurehead” ismi verilmiş. Oyun içinde bu karakter, yapılı ve dominant birisidir. Çeviri ekibi de bu özelliklere uygun bir karşılık olarak karakterin ismini “Kafatasçı” olarak çevirmiş. Bazı spesifik kelimelerin en anlaşılır şekilde çevrildiğine de değinmek isterim. Örnek olarak “Mindbending” kelimesini “Akılalmaz” olarak çevirmişler, burada anlamların yakınlığı ve isabetliliği gerçekten harika.
Bu kavramlar renk skalasından da anlaşılacağı üzere 4 sınıfa ayrılmış: Akıl, Ruh, Fizik ve Motor beceriler. Kavramlar sadece bizimle değil, kendi aralarında da konuşur, hatta kavga ederler. Bunu insanın kendi içinde yaşadığı çelişkilere benzetebiliriz. Çeviri ekibi de bu noktada eksik kalmamış; duruma uygun ve yerinde ifadeler kullanarak metne adeta son dokunuşu yapmış.
Disco Elysium hem İngilizce ve Türkçe öğrenmek hem de bu süreçte edebi ve psikolojik açıdan ufkunu genişletmek isteyenler için biçilmiş kaftandır. Daha da eklemek isterdim fakat oyun hakkında spoiler vermek istemiyorum. En içten tavsiyem oyunu ilk olarak Türkçe sonra da İngilizce bir şekilde bitirmeniz ve oynamanızdır. Oyunun çeşitli sonlarıyla ve hikâye akışındaki seçimlerin size bırakılmasıyla canınız kolay kolay sıkılmaz. Eminim ki bu oyun size, düşünce şeklinize, dil bilginize ve kelime dağarcığınıza önemli derecede katkılarda bulunacaktır.
Türk oyuncu topluluğu olarak maalesef kendi dilimizde pek resmi çeviri göremiyoruz. O yüzden böyle nadir şaheserleri bulunca aşağıdaki geribildirimlerle karşılaşabiliyoruz ve oyunu rahatlıkla anlayabiliyoruz.
Şahsi fikrim, oyun oynamayı seven herkes bu oyundan zevk alabilir. Yarattığı atmosfer, yaşattığı deneyim, filizlendirdiği düşünceler ve sağladığı görsel şölen ile kusursuza yakın bir çeviri yan yana gelince, artık öp de başına koy. Ek olarak bu oyunun çevirisini yapan
Locpick Lokalizasyon ekibine en içten teşekkürlerimi sunarım, kendileri Türk oyuncu kitlesine birçok oyunu dil yoluyla erişime açan ünlü bir ekiptir.
Referanslar
- Oyun içi görseller tamamıyla kendi oynayış sürecimde alınan ekran görüntülerinden ibarettir.
- Geribildirimler için oyunun yayınlandığı yer: https://store.steampowered.com/app/632470/Disco_Elysium__The_Final_Cut
