Şiir Çevirisinde Însan Çevirisi mi Yapay Zekâ Çevirisi mi Daha Başarılıdır?
Merhaba, benim adım Bedirhan Bilici. Karadeniz Teknik Üniversitesi’nde İngiliz Dili ve Edebiyatı hazırlık sınıfı öğrencisiyim. Edebiyatla olan ilgim çocukluk yıllarımda, şiire duyduğum derin merakla başladı. Şiirin insanda uyandırdığı duygu yoğunluğu, sözcüklerin arkasında saklı imgeler ve ritmin yarattığı estetik etki, yıllar boyunca beni hem bir okur hem de amatör bir yazar olarak besleyen temel unsurlar oldu. Bu kişisel ilgi, özellikle şiir çevirisinde insan sezgisinin ne kadar belirleyici olduğunu daha yakından fark etmemi sağladı. Şiir hem kaynak dilde hem hedef dilde yoğun anlam, duygusal derinlik ve kültürel çağrışımlar barındıran bir türdür. Bu nedenle şiir çevirisi, yalnızca sözcükleri karşı dile aktarmak değildir; aynı zamanda ritmi, tınıyı, duygusal tonu, imge yapısını ve şiirin arkasındaki hissiyatı korumayı gerektiren çok katmanlı bir süreçtir. Bir şiirin etkisini oluşturan şey, çoğu zaman “ne söylendiğinden” çok “nasıl söylendiğidir”. Bu yönüyle şiir çevirisi, mekanik ve otomatik sistemler için en zorlayıcı alanlardan biridir.
Bu çalışmada, kendi yaptığım şiir çevirisi ile yapay zekânın ürettiği şiir çevirisini karşılaştırıyorum. Amacım insan çevirisinin sezgisel karar alma süreçleri, bağlam okuma becerisi, duygusal aktarım gücü ve üslup tutarlılığı bakımından nasıl bir üstünlük sunduğunu; buna karşın yapay zekânın çeviride neden zaman zaman yüzeysel, anlamı düzleştiren ve şiirin ruhunu zayıflatan bir sonuç ortaya koyduğunu gözlemlemek. Yapay zekâ çevirisi, temel anlam aktarımında işlevsel olsa da şiir gibi sanatsal ve duygusal yoğunluğu yüksek metinlerde ritmik müziği, imgesel derinliği ve kültürel alt katmanları korumakta yetersiz kalmaktadır.
Bu nedenle, çalışmanın ilerleyen bölümlerinde önce şiirin özgün hâlini, ardından yapay zekâ çevirisini sunacağım. Sonrasında iki metni; anlam bütünlüğü, duygu aktarımı, imgelerin korunması, üslup tutarlılığı ve bağlamsal doğruluk açısından karşılaştırarak değerlendireceğim ve kendi çevirim ile bitireceğim. Bu çalışma, yalnızca teknik bir analiz olmanın ötesinde, insan sezgisinin edebî çeviri alanındaki vazgeçilmez yerini görünür kılmayı amaçlamaktadır.
SEBEPSİZCE
Sebepsizce seviyorum seni; Bir yağmur iner ya gökten Hiçbir amacı olmadan, kimseye sormadan Öyle seviyorum seni.
Sarılmak istiyorum sana, Bir yılan dolanır ya avına Kaçmaya yer bırakmadan, Öyle bir istek büyüyor içimde.
Yanında durmak istiyorum sadece, Belki her şey iyi olur, Belki de olmaz Sen boş ver, ben dururum öylece.
Tutunmak istiyorum sana, Belki çıkarırsın beni buradan, Belki çıkarmazsın… Sen boş ver, ben kalırım sessizce.
WITHOUT A REASON
I love you without reason; A rain comes down from the sky With no purpose, without asking anyone, I love you so much.
I want to hug you, A snake entwines itself around its prey Leaving no room to escape, Such a desire is growing inside me.
I just want to stand next to you, Maybe everything will be okay, Maybe not, Never mind, I'll just stand there.
I want to hold on to you, Maybe you can get me out of here, Maybe you won't take it off... Never mind, I'll stay silent.
Tabloda görüldüğü üzere ChatGPT tarafından çevrilen Sebepsizce adlı şiirimdeki birçok imge hatalı ve duygusunu kaybetmiş bir şekilde karşımıza çıkmaktadır. Örneğin, ilk kıtanın son mısrasındaki “Öyle seviyorum seni” cümlesini “I love you so much” ifadesiyle anlatmak istemesi veya ikinci kıtanın ikinci dizesindeki “Bir yılan dolanır ya avına” benzetmesini “A snake entwines itself around its sprey” gibi düz bir cümle çevirisi ile anlatması buna örnektir. Ayrıca son kıtanın üçüncü mısrasında kullanılan “Belki çıkarmazsın” ifadesini “Maybe you won’t take it off…” şeklinde çevirmesi (çıkarmak kelimesini çok farklı bir anlamda düşünerek ve özneyi karıştırarak yanlış aktarması) yapay zekânın şiir çevirilerindeki dikkatsizliğini ve duyguyu yitirişini gözler önüne sermektedir. Peki, ben çevirseydim nasıl mı olurdu? Gelin, bir de buna göz atalım:
Without a Reason
Without a reason, I love you Like rain that falls from the sky, Aimless, headstrong, That is how I love you.
I want to hug you, Like a serpent coiling around its prey, Without any room to escape, Such a desire grows inside me.
I only want to stand beside you, Maybe everything gets better, Maybe not, Never mind, I will simply stay.
I want to hold onto you Maybe you would pull me out of here, Maybe you wouldn’t, Never mind, I would stay either way. Without a word.
İşte bu da benim çevirimdir. Bu çalışmamda yapay zekâ tarafından üretilen çeviri ile tarafımca yapılan insan çevirisini karşılaştırdım. Aradaki farkın ve duygu yoğunluğunun ne kadar açık olduğu, metinler yan yana incelendiğinde kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. İncelemem sonucunda, yapay zekâ çevirisinin bağlamsal bütünlük, anlam derinliği, sözdizimsel uyum ve amaçlanan duygusal etki açısından insan çevirisinin gerisinde kaldığı tespit edilmiştir. İnsan zihninin sezgisel kararları, kelimelerin arasına sinmiş anlamı çekip çıkarma becerisi ve metnin duygusal ritmine uyum sağlama yeteneği, yapay zekânın ürettiği çeviride eksik kalan noktaları belirgin biçimde görünür kılmaktadır.
Yapay zekâ çevirisi, temel anlamı aktarma konusunda işlevsel olsa da şiirin ruhunu oluşturan iç müzik, duygu geçirgenliği, imgesel derinlik ve kültürel çağrışımlar gibi unsurları korumakta çoğu zaman yetersiz kalmıştır. Buna karşılık insan çevirisi, metnin arka planındaki hissi kavrayabilme, şiirin melodisini hedef dile uyarlayabilme ve okurda benzer bir duygu etkisi yaratabilme açısından daha başarılıdır.
Bu çalışma boyunca yaptığım karşılaştırma, yaratıcı metinlerde insan dokunuşunun hâlâ vazgeçilmez olduğunu göstermektedir. Şiir çevirisi, yalnızca sözcükleri karşılaştırmak değil; duyguyu, tınıyı, ritmi ve niyeti yeniden inşa etmek anlamına gelir. Bu nedenle, insan sezgisi ve estetik duyarlılığı, çeviri sürecinin merkezinde yer almaya devam etmektedir.
Sonuç olarak bu inceleme, yalnızca iki çevirinin teknik bir değerlendirmesi değil; aynı zamanda edebî çeviride insan emeğinin, duygusal algının ve sanatsal sezginin taşıdığı önemin açık bir göstergesidir.
Referanslar
- https://chatgpt.com/ (Noktalama işaretleri düzenleme ve şiir çevirisi)
Görsel Referanslar
- https://chatgpt.com/ (Görsel oluşturma)
